Helga Ruebsamen over BILLIE HOLIDAY
Bron: Bijlage NRC Handelsblad 7 october 2000


Plotseling zag ik haar weer, na jaren. 't Was laat op de avond en laat in de zomer en daar was ze, op teevee, Billie Holiday. Zo vaak gebeurt dat gelukkig niet.

't Kwam hard aan, deze onverwachte confrontatie met mijn idool.

Het sneed door mijn ziel, zoals alle keren gebeurde dat ik het aandurfde haar met open oren te beluisteren en met open ogen te bekijken, haar elegante verschijning, haar hulpeloos schijnende gebaartjes, maar vooral haar stem. En ik had me niet kunnen wapenen, want ze kwam binnen gevaren als een verstekeling in het programma Zomergasten, daar in gesmokkeld door Henk van Os. Wat moet die kunstprofessor met mijn Billie, dacht ik pissig, laat-ie zich bij zijn Madonna's houden. In plaats van blij te zijn dat zo'n geachte medebewonderaar de zangeres eventjes uit de vergetelheid tilde, voelde ik me alsof hij haar uit mijn wagentje had gekidnapt. Hey man, wat doe jij met mijn baby? Het vervulde mij met afschuw dat ik mijn liefde voor Billie ineens moest delen met honderdduizenden mensen die ik niet kende, dat deze Jan en Alleman onverschillig naar haar keken en naar haar luisterden alsof ze een Imca Marina was, of een Corrie van de Rekels, wisten al die mensen veel. Ze praatten er misschien lustig doorheen of zaten zelfs smakkend te vreten of nog erger, ze stonden almaar op om tussendoor naar de keuken te gaan en nog meer bier en kaas te halen.

Iedereen mag jazz-zangeressen laten opdraven bij de vleet, Billie's voorgangsters bijvoorbeeld, Bessie Smith en Ma Rainey, nog liever Ella Fitzgerald wat mij betreft, een lust voor oor en oog, in haar heerlijke poffertjestentjurken en een en al stemacrobatiek, wat een geweldige dames, allemaal, ik hoor ze graag en durf best met ze mee te neuriŽn ook. Pompompomperdepom.

Maar Billie Holiday is hors concours. Iedereen moet van haar afblijven.


Bij mijn eerste kennismaking met haar, wel een jaar of veertig geleden, op een 78 toeren-plaat, kon en wilde ik niet geloven wat ik hoorde. Die stem, de voordracht, het effect, onbeschrijflijk, met niets te vergelijken. Als Billie zingt klinkt het niet alleen maar, zoals wel eens is geschreven, als het gekerm van een gevallen engel en evenmin koert en kreunt zij als een gekwelde duivelin, want dit mag dan allemaal waar zijn, het is toch meer en nog mooier.

Het sneed me door de ziel en het sloeg me met stomheid. Schoonheid is verschrikkelijk, nooit comfortabel.

In plaats van iemand rustig en fatsoenlijk te ontroeren, zoals je verwacht van een behoorlijke zangeres, bracht ze een diepe ontreddering teweeg. Ze heeft gezongen met een overgave die geen genade kende, niet met zichzelf, niet met de toehoorder. je kon niet eens toehoorder blijven, je werd in haar verhaal gesleurd en daarin medeplichtig gemaakt aan wat er ook in gebeurde. Wie Billie zegt, zegt Strange Fruit, dode mensen bungelen aan de bomen, als vreemde vruchten. Strange Fruit. In plaats van daar beleefd naar te kunnen luisteren en tut tut tut mee te knikken, van hoe erg het was, die verwerpelijke rassendiscriminatie, want het waren zwarten die daar hingen, geen witten, werd ik, die mij veilig waande, bij mijn nek gegrepen en tot vlak onder die lijken gesleurd.

Ik heb mijn meest bewonderde zangeres veel laten rusten. Al is Billie naar mijn mening veruit de beste, veel vaker heb ik geluisterd naar Ella. Dat vergde niet zoveel. Geen kwaad woord over Ella, maar je kon haar zelfs wel als achtergrondje gebruiken. Billie vereiste inzet en toewijding en dat je er voor ging zitten en dat je je pantserde en genoeg drank bij de hand had om het te kunnen verdragen.

Nee, ze is absoluut niet geschikt voor massaconsumptie, Billie Holiday.

Toen ze nog leefde had ik haar graag alle mogelijke publieke aandacht en applaus gegund, maar toen keerde men haar om tal van lullige redenen de rug toe. Nu ze al veertig jaar dood is en niets meer heeft te winnen of te verliezen, zou ik wensen dat ze wordt gekoesterd als een bijzonder relikwie, dat slechts zelden tevoorschijn wordt gehaald. En dan nog uitsluitend door de enkeling die bewezen heeft haar te kunnen waarderen. Ik besef dat ik pretentieus en hooghartig bezig ben: 't liefst zou ik ook nog willen, dat dit in het diepste geheim gebeurde. Al die aandacht van Jan, Piet en Klaas zou de magie die er van haar uitgaat alleen maar kunnen bederven, vrees ik.

Bewondering gaat vreemde wegen. Ik ben blij, dat ik er niet vaak last van heb. Als het om Billie Holiday gaat, benijd ik de schilderijendief, die een meesterwerk heeft gejat. Niemand weet waar het is gebleven. Hij kan in zijn verduisterde kelder afdalen en er geheel alleen van gaan zitten genieten. Kon ik dat ook maar, met haar!

Helga Ruebsamen

[Previous page]